Đề tài nghiên cứu 

Khái niệm Thế (Shi 势) và đánh giá việc vận dụng tư duy chiến lược cổ đại Trung Quốc trong thời hiện đại: Từ góc nhìn đọc lại Binh pháp Tôn Tử, Tam Quốc Diễn Nghĩa và Mạnh Tử

Tóm tắt 

Nghiên cứu này khám phá khái niệm Thế (Shi 势) và đánh giá việc vận dụng tư duy chiến lược cổ đại Trung Quốc trong thời hiện đại.

Ba chương đầu tiên tập trung xác định những đặc trưng của tư duy chiến lược Thế (Shi 势) của Trung Quốc thông qua việc đọc lại ba tác phẩm kinh điển nổi tiếng: Binh pháp Tôn Tử (The Art of War), Tam Quốc Diễn Nghĩa (Romance of Three Kingdoms) và Mạnh Tử (Mengzi).

Trong Binh pháp Tôn Tử, Thế (Shi 势) được tạo ra từ sự tương tác giữa Chính (Zheng 正) và Kỳ (Qi 奇), thể hiện một tình thế hoặc tiềm năng thuận lợi. Chiến lược dựa trên Thế đòi hỏi mức độ linh hoạt và khả năng thích ứng cao nhất trước những biến đổi của hoàn cảnh. Một vị tướng tài giỏi phải biết cách tận dụng Thế để giành chiến thắng.

Tam Quốc Diễn Nghĩa tập trung minh họa cách các khối quyền lực xây dựng liên minh nhằm tạo dựng Thế cho mình. Theo chiến lược Thế, các quốc gia yếu nên tránh đối đầu trực tiếp với đối thủ mạnh hơn. Thay vì hành động đơn độc, họ cần tìm kiếm đồng minh và hợp tác để chống lại kẻ thù chung. Ngược lại, các quốc gia mạnh nên áp dụng các biện pháp chia rẽ nhằm làm suy yếu liên minh của các nước nhỏ. Tuy nhiên, các quốc gia không được bỏ qua tính tạm thời của những liên minh như vậy, bởi mục tiêu cuối cùng của mỗi quốc gia vẫn là bảo vệ lợi ích quốc gia của chính mình.

Thông qua sự đối lập giữa Vương đạo (王道) và Bá đạo (霸道), Mạnh Tử nhấn mạnh rằng Đức (De 德) và sự hòa hợp giữa con người với nhau (Renhe 人和) đóng vai trò then chốt trong việc duy trì Thế của một quốc gia.

Chương bốn làm sáng tỏ những khác biệt giữa tư duy chiến lược Trung Quốc và tư duy chiến lược phương Tây dưới góc nhìn của khái niệm Thế. Thông qua hàng loạt phân tích so sánh giữa hai trò chơi chiến lược Cờ Vây (Weiqi 围棋) và Cờ Vua (Chess), giữa chiến lược của các nhà lãnh đạo Trung Quốc và Hoa Kỳ, giữa cách tiến hành chiến tranh của Việt Nam và của Hoa Kỳ, tác giả cho rằng trong khi các nhà chiến lược Trung Quốc dựa trên Thế (Shi 势) theo đuổi lợi ích dài hạn, thì các nhà chiến lược Hoa Kỳ dựa trên Lợi (Li 利) lại chú trọng nhiều hơn đến lợi ích ngắn hạn. Các nhà chiến lược Trung Quốc có xu hướng sử dụng chiến lược, mưu lược và ngoại giao để khuất phục đối phương hơn là sử dụng vũ lực như các nhà chiến lược phương Tây.

Chương năm trình bày một đánh giá về tranh chấp Biển Đông dựa trên khái niệm Thế. Tác giả cho rằng chiến lược Thế của Trung Quốc tại Biển Đông đang từng bước đạt được thành công. Thông qua sự phụ thuộc kinh tế lẫn nhau và áp lực chính trị, một mặt Trung Quốc đã giành được sự ủng hộ của một số quốc gia không có yêu sách tại Biển Đông; mặt khác, Trung Quốc đã buộc các quốc gia có yêu sách như Philippines và Việt Nam phải nhượng bộ và tham gia đàm phán song phương trong một vị thế bất lợi hơn.

Trong chương cuối cùng, tác giả đưa ra một số nhận xét cá nhân về việc ứng dụng và giá trị của khái niệm Thế trong quan hệ quốc tế hiện đại. Theo tác giả, để xây dựng một Thế bất khả chiến bại và trở thành một nhà lãnh đạo tốt của thế giới, Trung Quốc cần chinh phục lòng người trên toàn cầu bằng cách thực hành Vương đạo theo tư tưởng của Mạnh Tử, thay vì theo đuổi Bá đạo.

Từ khóa: Thế (Shi 势), tư duy chiến lược Trung Quốc, Vương đạo (王道), Bá đạo (霸道), thiên thời, địa lợi, nhân hòa.

Xem toàn văn luận án tại link này:

https://drive.google.com/drive/folders/13vSHaCaejvSs8pYeSkmHe_v-Je9AHYdF?usp=drive_link